આપણા દેશમાં અલગ-અલગ ભાષાઓ, ધર્મો અને રીત-રિવાજો મુજબ લગ્નની પરંપરાઓ પણ અલગ હોય છે. પરંતુ અંતે તો ઉદ્દેશ્ય બે વ્યક્તિઓને લગ્નના બંધનમાં જોડવાનો જ હોય છે. આજે બદલાતા સમયમાં યુવા પેઢી માટે કોર્ટ મેરેજ (Court Marriage) એક વ્યવહારુ, કાયદેસર અને સરળ વિકલ્પ બની રહ્યો છે. ભલે તે આંતરજ્ઞાતીય લગ્ન હોય, આંતરધર્મ લગ્ન હોય કે પરિવારની સંમતિમાં વિલંબ, કોર્ટ મેરેજ આ બધી સ્થિતિમાં એક સુરક્ષિત અને કાયદેસરનો માર્ગ આપે છે.
આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે કોર્ટ મેરેજ શું છે? તે કેવી રીતે થાય છે? અને તેના માટે કયા નિયમો અને દસ્તાવેજો જરૂરી છે.
કોર્ટ મેરેજ શું છે અને કયા કાયદા હેઠળ થાય છે?
ભારતમાં કોર્ટ મેરેજ મુખ્યત્વે સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ, 1954 (Special Marriage Act, 1954) હેઠળ કરવામાં આવે છે. આ એક સિવિલ મેરેજ છે, જેમાં કોઈ ધાર્મિક વિધિ કે અગ્નિના ફેરાની જરૂર હોતી નથી. આ કાયદાની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે કોઈપણ ધર્મ, જ્ઞાતિ કે રાજ્યની વ્યક્તિ આના દ્વારા લગ્ન કરી શકે છે. લગ્ન પછી મળતું મેરેજ સર્ટિફિકેટ પાસપોર્ટ, વિઝા અને બેંક જેવા તમામ કાયદાકીય કામોમાં માન્ય ગણાય છે.
કોણ કરી શકે છે કોર્ટ મેરેજ? (પાત્રતા)
કોર્ટ મેરેજ માટે કેટલીક મહત્વની શરતો છે:
- ઉંમર: છોકરાની ઉંમર ઓછામાં ઓછી 21 વર્ષ અને છોકરીની ઉંમર ઓછામાં ઓછી 18 વર્ષ હોવી જોઈએ.
- સંમતિ: બંને પક્ષોની સ્વૈચ્છિક સંમતિ હોવી અનિવાર્ય છે.
- વૈવાહિક સ્થિતિ: બંનેમાંથી કોઈ પણ પહેલાથી પરણેલું ન હોવું જોઈએ (જો હોય તો છૂટાછેડાના કાગળ અથવા જીવનસાથીના મૃત્યુનું પ્રમાણપત્ર જરૂરી છે).
- માનસિક સ્વાસ્થ્ય: બંને પક્ષો માનસિક રીતે સ્વસ્થ હોવા જોઈએ.
- સંબંધો: બંને પક્ષો પ્રતિબંધિત સંબંધોના દાયરામાં ન હોવા જોઈએ.
કોર્ટ મેરેજની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રક્રિયા
- નોટિસ આપવી: કપલે પોતાના જિલ્લાના મેરેજ રજિસ્ટ્રાર ઓફિસમાં અરજી આપવી પડે છે. આ નોટિસ 30 દિવસ માટે જાહેર પ્રદર્શનમાં મૂકવામાં આવે છે.
- વાંધાનો સમયગાળો: આ 30 દિવસ દરમિયાન જો કોઈને કાયદેસર વાંધો હોય તો તે નોંધાવી શકે છે. જો કોઈ વાંધો ન આવે, તો પ્રક્રિયા આગળ વધે છે.
- રજિસ્ટ્રેશન: 30 દિવસ પૂરા થયા પછી, કપલે 3 સાક્ષીઓ સાથે રજિસ્ટ્રાર સમક્ષ હાજર થવાનું રહે છે. ત્યાં જરૂરી કાગળો પર સહી કરવામાં આવે છે.
- પ્રમાણપત્ર: સહીની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી, રજિસ્ટ્રાર દ્વારા લગ્નનું સત્તાવાર પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે.
જરૂરી દસ્તાવેજો (Checklist of Documents)
- ઓળખ કાર્ડ: આધાર કાર્ડ, પાન કાર્ડ અથવા પાસપોર્ટ.
- સરનામાનો પુરાવો: વોટર આઈડી, રાશન કાર્ડ અથવા ડ્રાઈવિંગ લાયસન્સ.
- ઉંમરનો પુરાવો: જન્મનું પ્રમાણપત્ર અથવા ધોરણ 10ની માર્કશીટ.
- ફોટોગ્રાફ્સ: છોકરો અને છોકરીના પાસપોર્ટ સાઈઝના ફોટા.
- એફિડેવિટ (Affidavit): બંને તરફથી અપરિણીત હોવાનું શપથપત્ર.
- સાક્ષીઓ: 3 સાક્ષીઓ અને તેમના ઓળખના પુરાવા.
કોર્ટ મેરેજના ફાયદા
- ઓછો ખર્ચ: ધામધૂમ વાળા લગ્નોની સરખામણીએ આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ સસ્તી છે.
- કાયદાકીય સુરક્ષા: કોર્ટ મેરેજ સંપૂર્ણપણે કાયદેસર છે, જે દંપતીને સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.
- સામાજિક દૂષણોથી મુક્તિ: આમાં દહેજ જેવી કુપ્રથાઓને કોઈ સ્થાન નથી.
- સરળતા: આંતરજ્ઞાતીય કે આંતરધર્મ લગ્ન કરનારાઓ માટે આ શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.
મહત્વની સાવધાનીઓ
કોર્ટ મેરેજ કરતી વખતે ક્યારેય ખોટી માહિતી આપવી જોઈએ નહીં. જો દસ્તાવેજોમાં ગરબડ હશે તો લગ્ન રદ થઈ શકે છે. હંમેશા વિશ્વાસપાત્ર સાક્ષીઓને જ સાથે રાખો અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું સંપૂર્ણ પાલન કરો.
FAQs: કોર્ટ મેરેજ અંગે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
- શું 30 દિવસની નોટિસ વગર કોર્ટ મેરેજ થઈ શકે? ના, સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ હેઠળ 30 દિવસની નોટિસ ફરજિયાત છે.
- શું માતા-પિતાની મંજૂરી જરૂરી છે? જો બંને પક્ષ પુખ્ત વયના હોય, તો કાયદેસર રીતે માતા-પિતાની મંજૂરી જરૂરી નથી.
- શું કોર્ટ મેરેજમાં ધર્મ બદલવો પડે છે? ના, કોર્ટ મેરેજ માટે ધર્મ બદલવો જરૂરી નથી.
આ પણ વાંચો : સ્વસ્થ રહેવા માટેની 5 શ્રેષ્ઠ આદતો | Health Tips
આ પણ વાંચો : વજન ઘટાડવા માટેની 5 અસરકારક ટિપ્સ | Weight Loss Tips
